Triển lãm khoa học về hệ sinh thái Đầm Thị Nại Quy Nhơn

Từ ngày 26/9/2026 đến hết ngày 25/3/2027, Trung tâm Khám phá Khoa học và Đổi mới sáng tạo (ExploraScience Quy Nhơn) tổ chức không gian trưng bày đặc biệt về Đầm Thị Nại. Thông qua sự giao thoa giữa dữ liệu khoa học, nhiếp ảnh, hội họa và phim tài liệu, công chúng sẽ có cái nhìn toàn diện về đặc điểm tự nhiên cũng như giá trị sinh thái của hệ đầm phá này trong mối tương quan với sông và biển.

Hệ sinh thái đặc thù kết nối nguồn nước và con người

Đầm Thị Nại nằm tại khu vực Quy Nhơn, được ghi nhận là hệ thống đầm phá ven biển có diện tích lớn thứ hai tại khu vực miền Trung với quy mô khoảng 50 km². Đây là điểm giao thoa quan trọng giữa sông Kôn, sông Hà Thanh và Biển Đông. Đặc tính của đầm chịu chi phối mạnh mẽ bởi các yếu tố thủy triều, lưu lượng dòng chảy từ sông, biến đổi khí hậu cùng các tác động từ đời sống dân sinh.

Nội dung triển lãm được chia thành bốn phân đoạn chính: từ vẻ đẹp nguyên sơ, cơ chế vận hành tự nhiên đến những giá trị kinh tế - môi trường cốt lõi. Triển lãm cũng phản ánh chân thực những áp lực mà hệ sinh thái này đang gánh chịu, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quan trắc dữ liệu dài hạn trong công tác quản lý và bảo tồn bền vững.

Không chỉ là túi chứa nước khổng lồ, Đầm Thị Nại còn là sinh kế của hàng ngàn hộ dân thông qua hoạt động nuôi trồng và khai thác thủy sản. Sự ổn định của đầm phụ thuộc mật thiết vào chu kỳ thủy triều, lượng phù sa từ thượng nguồn và các biến động thời tiết theo mùa. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, xây dựng hạ tầng và các hoạt động nông nghiệp đang tạo ra những thay đổi đáng kể về chất lượng nước và quy luật trao đổi nước giữa đầm với đại dương.

Giải mã biến đổi qua lăng kính khoa học và công nghệ vệ tinh

Kể từ năm 2025, một dự án nghiên cứu quy mô đã được triển khai bởi Viện Nghiên cứu vì sự Phát triển Pháp (IRD), Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) cùng các cộng sự. Nhóm chuyên gia đã tiến hành hơn 10 đợt khảo sát thực địa xuyên suốt các mùa để thu thập dữ liệu về môi trường tại đây.

Các báo cáo chỉ ra rằng Đầm Thị Nại là một môi trường cực kỳ năng động. Mực nước tại đầm có thể chênh lệch từ 0,5m đến 2m mỗi ngày do thủy triều và thay đổi trung bình khoảng 50-60cm theo mùa. Vào mùa mưa, nước ngọt từ sông làm giảm độ mặn và tăng độ đục, trong khi mùa khô chứng kiến sự xâm nhập sâu của nước biển, khiến nước trong và mặn hơn.

Đáng chú ý, các nghiên cứu về chất hữu cơ và các tác nhân ô nhiễm như PFAS hay kim loại vi lượng cho thấy sự phân hóa rõ rệt theo khu vực. Dù hiện tại chưa ghi nhận dấu hiệu suy thoái chất lượng nước trên diện rộng, nhưng việc giám sát liên tục là yếu tố sống còn để phân biệt giữa biến động tự nhiên và tác động nhân tạo.

Bên cạnh phương pháp truyền thống, các nhà khoa học còn ứng dụng công nghệ hiện đại từ vệ tinh Sentinel-3 (Châu Âu) và vệ tinh SWOT (hợp tác Pháp - Hoa Kỳ giữa CNES và NASA). Các mô hình số hóa cũng được thiết lập để mô phỏng dòng chảy, thời gian lưu của nước và dự báo các kịch bản biến đổi khí hậu như nước biển dâng hay điều tiết dòng chảy sông ngòi.

Sự kết hợp giữa nghệ thuật và bảo tồn

Không chỉ có những con số khô khan, triển lãm còn mang đến trải nghiệm cảm xúc qua ống kính của các nhiếp ảnh gia Nicolas Cornet, Vũ Khôi Nguyên, Alexis Chaigneau và những nét vẽ minh họa của Paul Rey. Bộ phim tài liệu "Mùa Thị Nại" của Solène Ouillon cũng góp phần khắc họa sinh động hơi thở cuộc sống ven đầm, tạo nên một cầu nối gần gũi giữa khoa học và cộng đồng trong nỗ lực bảo vệ di sản thiên nhiên.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc