Phim dân gian Việt Nam: Từ truyền thuyết đến màn ảnh quốc tế

Tác phẩm điện ảnh Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh vừa chính thức nhận lời mời tham dự hạng mục Gala Presentations tại Liên hoan phim Quốc tế Toronto (TIFF) 2026. Đây là một cột mốc đáng tự hào khi trong số 23 bộ phim được vinh danh tại hạng mục này, chỉ có hai đại diện đến từ châu Á là Hàn Quốc và Việt Nam.

Lấy cảm hứng từ những huyền thoại xoay quanh lăng mộ vua Đinh Tiên Hoàng tại Ninh Bình, bộ phim tái hiện câu chuyện về vị hoàng đế đầu tiên của nền độc lập Việt Nam qua góc nhìn điện ảnh hiện đại. Việc một câu chuyện đậm chất dân gian bước ra thế giới cho thấy sức hút mãnh liệt từ những giá trị văn hóa cốt lõi.

Sức sống mới từ những câu chuyện cổ xưa

Điện ảnh Việt thời gian qua chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của các chất liệu truyền thống. Dịp Tết 2026, dự án Huyền tình Dạ Trạch đã đưa mối tình huyền thoại Chử Đồng Tử - Tiên Dung lên màn ảnh rộng. Đây được coi là tác phẩm điện ảnh đầu tiên khai thác trực diện truyền thuyết ngàn năm này từ các thư tịch cổ và thần tích dân gian.

Đặc biệt, dòng phim kinh dị đang trở thành mảnh đất màu mỡ cho chất liệu dân gian. Phim Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng (ra mắt tháng 4/2026) dựa trên truyền thuyết miền núi phía Bắc đã tạo nên kỳ tích với doanh thu vượt ngưỡng 200 tỷ đồng. Trước đó, Quỷ nhập tràng của đạo diễn Pom Nguyễn cũng thu về hơn 150 tỷ đồng khi khai thác giai thoại về hiện tượng hồi dương.

Không chỉ dừng lại ở điện ảnh, mảng truyền hình cũng bắt kịp xu hướng với series Huyền tích của Hãng MIA. Mỗi tập phim là một chương hồi riêng biệt, đào sâu vào các tín ngưỡng và phong tục văn hóa đặc sắc của người Việt.

Khai phá kho báu vốn văn hóa dân tộc

Chất liệu dân gian từ vị thế phụ trợ nay đã trở thành tâm điểm của điện ảnh Việt. Với đặc tính là tài sản chung của cộng đồng, truyền thuyết cho phép các nhà làm phim tự do hư cấu, sáng tạo dựa trên cái lõi nhân văn, miễn là không vi phạm đạo đức và pháp luật. Những yếu tố tâm linh, huyền bí sẵn có trong dân gian luôn tạo ra sức hấp dẫn tự nhiên, mang lại chiều sâu kịch tính mà các kịch bản hiện đại đôi khi khó lòng bắt kịp.

Theo nhà kinh tế học David Throsby, văn hóa chính là một dạng "vốn" đặc biệt. Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) có thể thay thế nhiều công đoạn sản xuất, thì bản sắc dân tộc và những câu chuyện truyền đời chính là thứ khó sao chép nhất. Truyền thuyết không chỉ là nội dung, mà còn là linh hồn giúp điện ảnh Việt khẳng định vị thế riêng biệt.

Hơn nữa, khi bước lên màn ảnh, các câu chuyện dân gian được trao thêm một đời sống mới. Những dự án như Quỷ nhập tràng hay Huyền tích đang xây dựng những vũ trụ điện ảnh riêng, giúp văn học dân gian tiếp cận gần hơn với công chúng hiện đại của thế kỷ XXI.

Thách thức giữa sáng tạo và bản sắc

Tuy nhiên, chất liệu dân gian không phải là tấm vé đảm bảo thành công cho mọi dự án. Thực tế đã có không ít bộ phim thất bại vì kịch bản rời rạc, mượn danh truyền thuyết một cách hời hợt mà thiếu đi chiều sâu văn hóa thực thụ. Ranh giới giữa sự tôn trọng di sản và việc bóp méo chất liệu gốc là rất mong manh, đòi hỏi các nhà làm phim phải có thái độ làm việc nghiêm túc và sự thấu hiểu thấu đáo về cội nguồn dân tộc.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc