Khủng hoảng thiếu xăng tại Iran: Bài toán khó của Tehran
Thực trạng thiếu hụt nhiên liệu tại cường quốc dầu mỏ Iran
Dù sở hữu trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, Chính phủ Iran đang phải đối mặt với tình trạng chênh lệch cung cầu nhiên liệu ngày càng trầm trọng. Theo bà Fatemeh Mohajerani, Người phát ngôn Chính phủ, việc điều chỉnh giá xăng hoặc thắt chặt hạn ngạch là giải pháp không thể tránh khỏi. Hiện nay, Iran vẫn duy trì mức giá xăng rẻ bậc nhất thế giới thông qua trợ cấp, dao động từ 1.500 đến 5.000 Toman/lít (khoảng 0,008 - 0,026 USD). Tuy nhiên, có thông tin cho rằng mức giá trần có thể tăng gấp đôi lên 10.000 Toman/lít.
Áp lực kinh tế và bóng ma từ cuộc khủng hoảng 2019
Bất kỳ sự thay đổi nào về giá nhiên liệu cũng mang lại rủi ro chính trị lớn. Thu nhập người dân Iran đã suy giảm đáng kể do lệnh trừng phạt kéo dài, với mức lương tối thiểu chỉ khoảng 87 USD/tháng vào năm 2026. Bài học từ làn sóng biểu tình đẫm máu năm 2019 sau khi tăng giá xăng vẫn còn là nỗi ám ảnh đối với chính quyền Tehran. Lần này, áp lực còn nặng nề hơn khi nguồn cung nội địa không kịp đáp ứng sức mua.
Chuyên gia năng lượng Umud Shokri từ Đại học George Mason chỉ ra rằng, Iran hiện sản xuất khoảng 121 triệu lít xăng mỗi ngày nhưng nhu cầu tiêu thụ thực tế lên tới 129 triệu lít. Khoảng cách này ngày càng nới rộng khi năng lực sản xuất chỉ tăng 16 triệu lít trong khi tiêu dùng tăng thêm tới 39 triệu lít kể từ năm 2019.
Những rào cản trong việc giải quyết khủng hoảng
Việc tăng giá xăng bị đánh giá là khó có thể cắt giảm nhu cầu vì phương tiện công cộng tại Iran chưa phát triển, người dân không có nhiều lựa chọn thay thế. Thêm vào đó, việc nhập khẩu xăng trở nên khó khăn do các lệnh trừng phạt tài chính và rủi ro trên các tuyến hàng hải. Ngay cả Nga, một đối tác tiềm năng, cũng đang gặp khó khăn về nguồn cung do các hạ tầng lọc dầu bị hư hại, hạn chế khả năng xuất khẩu sang Iran.
Giải pháp nào cho Tehran?
Để xử lý tận gốc, các chuyên gia cho rằng Iran cần một lộ trình toàn diện: hiện đại hóa các nhà máy lọc dầu, điện khí hóa phương tiện công cộng và mở rộng sử dụng khí thiên nhiên nén (CNG). Nếu chỉ tăng giá mà không có các gói hỗ trợ an sinh, nguy cơ lạm phát phi mã và bất ổn xã hội sẽ là hệ lụy tất yếu.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Hỏi: Tại sao Iran là cường quốc dầu mỏ nhưng lại thiếu xăng?
Đáp: Do năng lực lọc dầu hạn chế, hạ tầng bị xuống cấp và tốc độ tăng trưởng tiêu thụ nội địa vượt xa khả năng sản xuất của các nhà máy trong nước.
Hỏi: Giá xăng tại Iran hiện nay là bao nhiêu?
Đáp: Iran có hệ thống giá đa tầng, từ mức trợ cấp thấp nhất khoảng 0,008 USD/lít đến mức cao nhất khoảng 0,026 USD/lít, thuộc hàng rẻ nhất thế giới.
Hỏi: Việc tăng giá xăng ảnh hưởng thế nào đến xã hội Iran?
Đáp: Tăng giá xăng có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền làm tăng giá hàng hóa, dịch vụ, gây áp lực lên tầng lớp thu nhập thấp và tiềm ẩn nguy cơ bùng phát biểu tình.
Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc
