Hành trình di sản Trúc Lâm: Từ Yên Tử đến chùa Vĩnh Nghiêm

Dưới chân rặng núi thiêng, từng dòng người kiên trì nối bước trên những bậc đá cổ kính. Họ là những hành hương tìm về nguồn cội, những du khách say mê lịch sử hay đơn giản là những tâm hồn muốn tĩnh lặng giữa không gian tâm linh đã khai sinh ra dòng thiền mang đậm bản sắc dân tộc Việt.

Vẻ đẹp mây trắng bao phủ đỉnh thiền Yên Tử. (Ảnh TGCC)

Tinh thần nhập thế và triết lý Cư trần lạc đạo

Dù đã trải qua hơn 700 năm biến thiên, Yên Tử vẫn giữ trọn vẻ trầm mặc và uy nghiêm. Sức hút của nơi này không chỉ đến từ những mái chùa cổ hay rừng nguyên sinh hùng vĩ, mà còn nằm ở dòng chảy văn hóa bất tận. Đó là nơi tư tưởng nhập thế của Thiền phái Trúc Lâm được hình thành, gắn kết chặt chẽ giữa đạo và đời, trở thành một phần cốt lõi trong bản sắc dân tộc.

Sự kiện Quần thể di tích Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới đã minh chứng cho giá trị vô giá của vùng đất này. Không chỉ là kiến trúc hay cảnh quan, linh hồn của di sản chính là hệ giá trị tinh thần được Phật hoàng Trần Nhân Tông và các thế hệ hậu sinh dày công bồi đắp.

Trong dòng chảy lịch sử, Phật hoàng Trần Nhân Tông là một hình tượng độc bản. Sau khi cùng quân dân Đại Việt hai lần đánh bại giặc Nguyên Mông, ông rời bỏ ngai vàng để tu hành. Tuy nhiên, con đường của ông không phải là lánh đời mà là dùng đạo để giúp đời. Thiền phái Trúc Lâm ra đời trong bối cảnh dân tộc cần sự đoàn kết, là sự giao thoa hoàn hảo giữa lòng yêu nước và triết lý Phật giáo.

Triết lý "Cư trần lạc đạo" - sống giữa cõi trần mà vẫn an vui với đạo - đã trở thành kim chỉ nam cho người tu hành thời bấy giờ. Thay vì rời xa nhân thế, người tu hướng vào nội tâm, giữ tâm sáng giữa biến động và có trách nhiệm với cộng đồng. Đứng giữa Yên Tử hôm nay, người ta vẫn cảm nhận được sức sống mãnh liệt của tư tưởng ấy qua từng lát cắt lịch sử và từng dấu chân hành hương.

Dấu chân Tam Tổ trên hành trình hoằng dương đạo pháp

Từ đỉnh thiền Yên Tử, hành trình của các vị Tổ Trúc Lâm tiếp tục mở rộng sang vùng Tây Yên Tử. Chùa Vĩnh Nghiêm, tọa lạc bên dòng Lục Nam, là một điểm nhấn quan trọng. Nếu Yên Tử là nơi Phật hoàng đắc đạo thì Vĩnh Nghiêm chính là trung tâm truyền bá giáo lý, nơi lưu giữ hồ sơ tăng ni và tổ chức các giới đàn quy mô lớn dưới sự dẫn dắt của ba vị Tổ: Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang.

Kho tàng mộc bản tại chùa Vĩnh Nghiêm là minh chứng cho một thời kỳ hưng thịnh của Phật giáo Đại Việt. Những bản khắc gỗ này không chỉ là tư liệu quý mà còn kể câu chuyện về vai trò giáo dục, kết nối cộng đồng của nhà chùa, nơi đạo pháp luôn đồng hành cùng vận mệnh đất nước.

Khung cảnh bình yên của Yên Tử trong buổi chiều đông. (Ảnh TGCC)

Tiếp nối bước chân Phật hoàng, Đệ nhị Tổ Pháp Loa đã xây dựng một giáo hội quy củ, đưa Trúc Lâm vào giai đoạn cực thịnh với hàng vạn tăng ni và hàng nghìn pho tượng Phật được tạo tác. Sau đó, Đệ tam Tổ Huyền Quang, một bậc trí thức uyên bác, đã đưa giáo lý Trúc Lâm trở nên gần gũi hơn với đời sống thường nhật, biến đạo đức Phật giáo thành chuẩn mực ứng xử của con người.

Chùa Vĩnh Nghiêm - Trung tâm đào tạo tăng tài của Thiền phái Trúc Lâm. (Ảnh TGCC)

Ba vị Tổ với những cuộc đời khác nhau nhưng đều gặp nhau ở tinh thần lấy con người làm gốc. Họ không cổ xúy khổ hạnh cực đoan mà khuyến khích sự tu dưỡng gắn liền với phụng sự xã hội. Đây chính là bản sắc độc đáo khiến Thiền phái Trúc Lâm trường tồn cùng dân tộc.

Cận cảnh mộc bản kinh Phật tại chùa Vĩnh Nghiêm. (Ảnh TGCC)

Tầm nhìn phát triển du lịch di sản bền vững

Hiện nay, lượng khách tìm về các di tích tại Bắc Ninh và vùng lân cận tăng trưởng mạnh mẽ. Năm 2025, khu vực này đón khoảng 6,3 triệu lượt khách, mang lại doanh thu 5.500 tỷ đồng. Tỉnh đã đề ra mục tiêu đón tới 7 triệu lượt khách vào năm 2026, hướng tới biến du lịch văn hóa - di sản thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Trọng tâm phát triển là hoàn thiện khu du lịch Tây Yên Tử và xây dựng sản phẩm "Con đường hoằng dương Phật pháp". Tuyến du lịch này kết nối chùa Vĩnh Nghiêm với các di tích như Am Vãi, Bình Long, Ngọa Vân, tạo nên một không gian trải nghiệm tâm linh liên vùng sâu sắc.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc