Tuyến vận tải Bắc Cực: Nga - Trung hợp tác làm khó châu Âu

Nga và Trung Quốc đang củng cố mối quan hệ đối tác chiến lược tại khu vực Bắc Cực thông qua việc mở rộng các hành lang vận tải hàng hải. Sự bắt tay này không chỉ thúc đẩy dịch vụ cảng biển mà còn tăng cường năng lực đóng tàu chuyên dụng, biến vùng cực trở thành tâm điểm trong cuộc đua địa chính trị với châu Âu.

Mối liên kết Nga - Trung tại Bắc Cực đang tạo ra áp lực lớn cho các nước châu Âu. (Nguồn: Getty Images)

Động thái này xuất hiện ngay sau khi Liên minh châu Âu (EU) công bố chiến lược mới nhằm kiềm chế tầm ảnh hưởng của Moscow và Bắc Kinh tại đây. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định khả năng đối trọng của châu Âu vẫn còn khá hạn chế. Trong khi Nga nắm quyền kiểm soát Tuyến đường biển phía Bắc (NSR) từ khâu cấp phép đến đội tàu phá băng hạt nhân hùng hậu, thì Trung Quốc lại đóng góp nguồn hàng hóa khổng lồ và năng lực sản xuất công nghiệp mạnh mẽ.

Bắc Cực: Trọng tâm mới của quyền lực toàn cầu

Tuyến đường biển phía Bắc đang nổi lên như một giải pháp thay thế đầy tiềm năng cho các lộ trình truyền thống. Trong bối cảnh bất ổn tại Trung Đông, các tuyến hàng hải cũ bộc lộ nhiều rủi ro, khiến NSR trở nên hấp dẫn hơn bao giờ hết.

Theo thống kê từ Fertmax FZCO, hành trình qua Bắc Cực chỉ mất từ 18 đến 22 ngày, rút ngắn đáng kể so với mức 28-35 ngày khi đi qua kênh đào Suez (tiết kiệm khoảng 35% thời gian). Đối với Nga, đây là cửa ngõ quan trọng để chuyển hướng xuất khẩu năng lượng sang châu Á nhằm né tránh các lệnh trừng phạt từ phương Tây. Ngược lại, Trung Quốc có thêm một kênh thương mại chiến lược, giảm bớt sự lệ thuộc vào các eo biển hẹp dễ bị phong tỏa.

Chiến lược gia David Roche từ Quantum Strategy & Geonomics nhấn mạnh rằng ý nghĩa thực sự của vùng cực nằm ở sự gắn kết kinh tế ngày càng chặt chẽ giữa Nga và Trung Quốc. Việc Moscow phụ thuộc vào Bắc Kinh để tiêu thụ năng lượng là hệ quả tất yếu khi thị trường châu Âu dần khép lại.

Bài toán khó cho tham vọng của châu Âu

Để không bị bỏ lại phía sau, EU đã đề xuất kế hoạch nâng cấp năng lực phá băng, tăng cường giám sát vùng biển và bảo vệ hệ thống cáp ngầm. Bà Kaja Kallas, đại diện chính sách đối ngoại EU, khẳng định Bắc Cực đã trở thành tiền tuyến trong cuộc cạnh tranh quyền lực toàn cầu.

Dù sở hữu thị trường tiêu thụ rộng lớn, châu Âu vẫn gặp khó khăn do thiếu hụt cơ sở hạ tầng vùng cực. Bà Alicia Garcia-Herrero từ Natixis CIB cho rằng nếu không có một chương trình phát triển công nghiệp bền vững, EU rất khó có thể thay thế sức ảnh hưởng của liên minh Nga - Trung. Hơn nữa, các doanh nghiệp phương Tây hiện vẫn ngần ngại sử dụng tuyến đường này do lo ngại về môi trường, bảo hiểm và các quy định trừng phạt khắt khe.

Thực trạng và triển vọng của vận tải đường biển phía Bắc

Dù được kỳ vọng lớn, tỷ trọng của vận tải Bắc Cực trong bản đồ thương mại thế giới hiện vẫn ở mức khiêm tốn. Theo dữ liệu từ Rosatom và CNBC, lượng hàng hóa qua đây chỉ chiếm khoảng 0,3% tổng khối lượng toàn cầu. Tính đến năm 2025, sản lượng đạt khoảng 37,02 triệu tấn, một con số rất nhỏ so với hơn 12 tỷ tấn của toàn ngành hàng hải.

Tuy nhiên, xu hướng tăng trưởng là rõ rệt. Đến tháng 9/2026, đã có 104 chuyến tàu quá cảnh thành công với 3,7 triệu tấn hàng, vượt qua con số của cả năm trước đó. Phần lớn hàng hóa vẫn là dầu mỏ và khí đốt từ Nga thay vì các mặt hàng container phổ thông. Do điều kiện thời tiết khắc nghiệt, các chuyên gia như Matthew Wright (Kpler) và Daeijin Lee cho rằng NSR sẽ chỉ phát triển như một tuyến vận tải mang tính thời vụ cho các loại hàng hóa giá trị cao, thay vì thay thế hoàn toàn các lộ trình qua kênh đào Suez.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc