Châu Phi tìm tự chủ chiến lược từ xung đột Mỹ và Iran

Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ-Iran leo thang, các quốc gia châu Phi đang đối mặt với một giai đoạn đầy biến động, được gọi là "khủng hoảng kép". Lục địa này vừa phải giải quyết các xung đột nội tại và nền kinh tế thiếu ổn định, vừa phải tìm cách thích nghi với những rủi ro địa chính trị mới từ bên ngoài.

Dù vậy, những áp lực này đã thúc đẩy các nước châu Phi đẩy mạnh thảo luận về việc tự cường hóa an ninh năng lượng, tìm kiếm thêm các đối tác quốc tế mới và giảm bớt sự lệ thuộc vào các cường quốc truyền thống.

Sự thay đổi trong cấu trúc địa chính trị khu vực

Các chuyên gia quốc tế nhận định rằng mối quan hệ giữa châu Phi và các cường quốc đang bước vào giai đoạn tái định hình. Sự cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn vô hình trung tạo ra dư địa để châu Phi đa dạng hóa các nguồn tài chính, củng cố nội lực của các tổ chức khu vực và thiết lập một quan hệ ngoại giao cân bằng hơn.

Khi quan hệ với phương Tây gặp nhiều trở ngại, Iran đã nhanh chóng tìm cách gia tăng ảnh hưởng chính trị và an ninh tại một số khu vực thuộc lục địa đen. Tuy nhiên, giới quan sát cũng lưu ý rằng nếu xung đột kéo dài, khả năng duy trì sự hiện diện của Tehran có thể bị hạn chế.

Không chỉ Iran, cả Nga và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang tích cực mở rộng dấu ấn an ninh tại đây. Trong khi Moscow đẩy mạnh hợp tác quân sự thông qua sáng kiến Africa Corps, Thổ Nhĩ Kỳ lại tập trung vào xuất khẩu thiết bị quốc phòng, công nghệ drone và các chương trình đào tạo chuyên sâu.

Tiêu điểm Sudan và cuộc chiến tại Biển Đỏ

Sudan hiện là tâm điểm phản ánh những biến động địa chính trị phức tạp. Cuộc nội chiến tại quốc gia này đang bị chi phối mạnh mẽ bởi sự cạnh tranh giữa các thế lực khu vực và các mạng lưới tiếp tế dọc hành lang Biển Đỏ.

Theo bà Leena Badri từ Viện Tahrir, những hy vọng về việc hạ nhiệt căng thẳng giữa Saudi Arabia và UAE tại khu vực này vẫn chưa thành hiện thực. Ngược lại, cuộc đối đầu giữa hai cường quốc Arab tại Sudan và Biển Đỏ ngày càng trở nên gay gắt hơn.

Vai trò của Iran tại Biển Đỏ cũng trở nên rõ nét hơn thông qua các hoạt động hợp tác quân sự với quân đội Sudan. Điều này gây ra lo ngại sâu sắc cho các quốc gia láng giềng về việc những bất ổn từ Trung Đông đang lan rộng và tác động trực tiếp đến an ninh dọc hành lang chiến lược này.

An ninh năng lượng: Thách thức và giải pháp tự cường

Khủng hoảng Trung Đông đã bộc lộ sự tổn thương của kinh tế châu Phi trước những đứt gãy của tuyến hàng hải quốc tế. Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz và các cuộc tấn công trên Biển Đỏ từ năm 2023 đã ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung dầu mỏ, phân bón và hàng hóa thiết yếu của châu lục.

Nhà phân tích Aaliyah Vayez nhấn mạnh rằng các nước châu Phi cần có những quyết sách quyết liệt để tăng cường sức chịu đựng của nền kinh tế, khắc phục các lỗ hổng trong chuỗi cung ứng năng lượng. Một trong những nỗ lực điển hình là nhà máy lọc dầu Dangote tại Nigeria với công suất 650.000 thùng/ngày, giúp quốc gia này giảm lệ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.

Tại Đông Phi, các dự án lọc dầu liên kết khu vực cũng đang được triển khai nhằm đảm bảo an ninh năng lượng dọc bờ biển Ấn Độ Dương, giảm bớt sự phụ thuộc vào các biến động từ vùng Vịnh.

Hướng tới một châu Phi tự chủ và bền vững

Theo bà Marie Camara từ Diễn đàn CEO châu Phi, căng thẳng Mỹ-Iran chính là cơ hội để lục địa này tận dụng vị thế địa lý nhằm thu hút thêm giá trị từ các chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc đẩy mạnh thương mại nội khối thông qua Khu vực Thương mại Tự do Lục địa châu Phi (AfCFTA) và mở rộng năng lực logistics là những bước đi mang tính sống còn.

Dù thách thức còn rất lớn, nhưng áp lực từ "chảo lửa" Trung Đông dường như đang trở thành động lực để châu Phi đẩy nhanh quá trình cải cách dài hạn, hướng tới một tương lai tự chủ chiến lược thực sự.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc