Trung Quốc siết chặt nguồn cung khoáng sản chiến lược toàn cầu

Theo giới quan sát, Bắc Kinh đang thực thi một chiến lược khai thác khoáng sản quy mô lớn dưới sự điều hành trực tiếp của Chính phủ. Động thái này không chỉ giúp Trung Quốc gia tăng tầm ảnh hưởng đối với chuỗi cung ứng tài nguyên toàn cầu mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh áp đảo trong việc định đoạt quyền tiếp cận nguồn lực này.

Một khu đất trống tại Khu phát triển công nghiệp công nghệ cao đất hiếm Bảo Đầu, Trung Quốc. (Nguồn: Getty Images)

Chiến lược tập trung hóa quyền lực khai khoáng

Bà Dan Wang, chuyên gia tại Eurasia, nhận định rằng Trung Quốc đã chuyển từ mô hình doanh nghiệp tự quyết sang một chiến lược quốc gia thống nhất. Việc thành lập văn phòng chuyên trách vào tháng 4 vừa qua để giám sát các khoản đầu tư nước ngoài của doanh nghiệp nhà nước là minh chứng rõ nét cho sự thay đổi này.

Hệ thống các bộ ngành và ngân hàng chính sách hiện đang cùng phối hợp để định hướng cho các thương vụ khai khoáng quốc tế. Một tổ chức đầu tư chuyên biệt cũng đã ra đời vào cuối tháng 7 nhằm tư vấn pháp lý và quản trị rủi ro cho doanh nghiệp trong bối cảnh địa chính trị phức tạp. Việc tập trung hóa giúp giảm thiểu sự cạnh tranh nội bộ giữa các công ty Trung Quốc và tạo sức bật trước các đối thủ lớn như Saudi Arabia hay Ấn Độ.

Bùng nổ dòng vốn đầu tư vào các mỏ ở nước ngoài

Trong hai thập kỷ qua, các doanh nghiệp Trung Quốc đã không ngần ngại thâm nhập vào những thị trường rủi ro mà phương Tây thường bỏ qua như Tajikistan hay Congo. Theo báo cáo từ Tập đoàn Rhodium, giá trị các thương vụ thâu tóm tài sản khoáng sản của Trung Quốc trong 9 tháng đầu năm 2024 đã đạt con số kỷ lục 8,8 tỷ USD.

Các mặt hàng trọng điểm bao gồm lithium, niken và coban phục vụ sản xuất xe điện, cùng với vàng vốn đang được đẩy mạnh tích lũy. Theo dự báo, đầu tư vào khai thác khoáng sản thượng nguồn của Trung Quốc có thể tăng gấp đôi trong giai đoạn 2021-2025. Để đảm bảo an ninh quốc gia, Bắc Kinh đặt ngưỡng cảnh báo khi mức độ phụ thuộc nhập khẩu vượt quá 70%, đặc biệt đối với đồng, quặng sắt và bauxite.

Dù vậy, chiến lược này cũng gặp không ít rào cản khi nhiều quốc gia giàu tài nguyên bắt đầu yêu cầu đối tác phải xây dựng cơ sở chế biến tại chỗ thay vì chỉ xuất khẩu quặng thô. Trung Quốc, với thế mạnh về công nghệ tinh luyện, đã nhanh chóng thích nghi bằng cách dịch chuyển dòng vốn vào các nhà máy luyện kim tại nước sở tại như Indonesia.

Sức mạnh chi phối thị trường đất hiếm

Số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy Trung Quốc đang kiểm soát tới 92% sản lượng đất hiếm tinh chế toàn cầu. Vị thế độc tôn này cho phép họ tác động mạnh mẽ đến giá cả thị trường. Chuyên gia Brad Handler lưu ý rằng Bắc Kinh có thể tăng sản lượng để kéo giá xuống thấp, khiến các dự án của đối thủ phương Tây không còn khả năng duy trì hiệu quả kinh tế.

Ví dụ điển hình là việc hạn chế xuất khẩu oxit yttrium sang Nhật Bản đã khiến giá loại nguyên tố này tăng vọt lên 1.150 USD/kg tại thị trường quốc tế, gấp 179 lần so với trước đó. Trong khi Nhật Bản mất hàng thập kỷ để xây dựng kho dự trữ, họ vẫn gặp khó khăn vì thiếu năng lực tách lọc độc lập ngoài hệ thống của Trung Quốc. Cuộc đua kiểm soát tài nguyên hiện nay không chỉ là vấn đề kinh tế mà đã trở thành trọng tâm của bản đồ địa chính trị thế giới.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc