Thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung và rủi ro từ cuộc đấu đất hiếm

Dù nghi thức đón tiếp nồng hậu đã được thực hiện, việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại giữa Washington và Bắc Kinh thêm 2 tháng vẫn không thể che giấu được bản chất thực sự của mối quan hệ này. Theo nhận định từ Aljazeera, đằng sau chuyến công du cấp nhà nước của Chủ tịch Tập Cận Bình tới Mỹ từ ngày 23-25/9, hai siêu cường vẫn đang lún sâu vào một cuộc đối đầu chiến lược toàn diện.

Chiến thuật tạm hoãn trong bối cảnh căng thẳng

Chuyến thăm của ông Tập Cận Bình tới Washington mang tính biểu tượng cao khi đích thân Tổng thống Donald Trump ra tận sân bay đón tiếp. Đây là lần đầu tiên sau 11 năm một nhà lãnh đạo Trung Quốc thăm chính thức Hoa Kỳ. Dù bầu không khí tại các buổi tiệc chiêu đãi có vẻ cởi mở, thực tế cả hai nước vẫn đang bế tắc trong hàng loạt vấn đề trọng yếu như trí tuệ nhân tạo (AI), khoáng sản đất hiếm, vấn đề Đài Loan và tình hình tại Iran.

Cuộc chiến thương mại dù đã hạ nhiệt nhưng vẫn như một ngọn lửa âm ỉ. Khi ông Trump bước vào nhiệm kỳ thứ hai vào đầu năm 2025, các mức thuế quan bắt đầu leo thang mạnh mẽ, thậm chí có thời điểm áp sát ngưỡng 150% trước khi lệnh tạm hoãn được ban bố.

Dù Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã thảo luận với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong về một viễn cảnh thỏa thuận lớn hơn, giới quan sát vẫn hoài nghi. Chuyên gia Einar Tangen từ Trung tâm Đổi mới quản trị quốc tế (CIGI) ví von rằng: "Việc kéo dài thêm hai tháng không phải là nền móng cho hòa bình lâu dài, mà chỉ là những bao cát tạm thời để ngăn chặn một trận lũ quét về cấu trúc".

Những tính toán thực dụng phía sau hậu trường

Nhiều nhà phân tích cho rằng thỏa thuận đình chiến này mang đậm tính chính trị, nhằm ổn định tâm lý cử tri trước các kỳ bầu cử quan trọng tại Mỹ. Giáo sư Phillippe Le Corre từ Trường Kinh doanh ESSEC đánh giá việc chỉ gia hạn thêm hai tháng cho thấy những mâu thuẫn cốt lõi vẫn chưa được giải quyết, và các mối đe dọa vẫn đang bủa vây Washington.

Tuy nhiên, một số góc nhìn lạc quan hơn từ Đại học Thanh Hoa coi đây là "bước đệm cần thiết" để duy trì trạng thái hạ nhiệt, tránh những tổn thất kinh tế khổng lồ cho cả hai bên. Theo số liệu năm 2026, hàng hóa Trung Quốc vào Mỹ vẫn gánh mức thuế 36,5%, trong khi hàng Mỹ sang Trung Quốc chịu mức 31%. Nếu thuế suất tiếp tục tăng, áp lực lạm phát sẽ đè nặng lên người tiêu dùng Mỹ, nhất là khi nợ công quốc gia này đã cán mốc 40 nghìn tỷ USD.

Lá bài chiến lược: Đất hiếm và Công nghệ

Bên cạnh cuộc đua AI mà cả hai bên đều không muốn bị tụt lại, Trung Quốc đang nắm giữ một vũ khí kinh tế cực kỳ quan trọng: đất hiếm. Với việc kiểm soát 60% trữ lượng và 90% năng lực xử lý đất hiếm toàn cầu, Bắc Kinh hoàn toàn có thể làm tê liệt ngành công nghiệp quốc phòng và công nghệ của đối phương.

Dù các biện pháp hạn chế xuất khẩu khoáng sản của Trung Quốc đã được tạm dừng khi đạt được thỏa thuận đình chiến, nhưng chúng có thể được tái kích hoạt bất cứ lúc nào. Chuyên gia Le Corre nhấn mạnh rằng Mỹ đang ở thế lệ thuộc: Washington khó có thể vừa trừng phạt Trung Quốc về năng lượng, vừa kỳ vọng có đủ nguồn đất hiếm để duy trì nền tảng công nghiệp trong nước.

Tương lai của thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung vẫn rất bấp bênh. Để đạt được sự ổn định lâu dài, hai bên cần một cơ chế thực thi minh bạch về công nghệ và tiếp cận thị trường, thay vì chỉ dựa vào những thỏa thuận tạm thời đầy rẫy rủi ro.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc