Mực nước Biển Caspi suy giảm: Thách thức tương lai cho 5 quốc gia

Sự kiện kỷ niệm 20 năm Công ước Tehran và Ngày biển Caspi

Vào ngày 12/8, các quốc gia thuộc khu vực ven biển Caspi đã long trọng tổ chức Ngày biển Caspi. Đây cũng là dịp kỷ niệm hai thập kỷ ra đời của Công ước Tehran – một nền tảng pháp lý quan trọng nhằm bảo vệ môi trường sinh thái trong bối cảnh mực nước tại vùng biển này đang có xu hướng sụt giảm nghiêm trọng.

Hoạt động này diễn ra ngay sau khi Tuần lễ Hành động quốc tế vì biển Caspi 2026 kết thúc tại Aktau, Kazakhstan. Sự kiện đã thu hút sự tham gia của đông đảo đại diện từ Azerbaijan, Iran, Nga, Turkmenistan, cùng các quốc gia láng giềng như Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan. Ngoài các quan chức, hội nghị còn có sự góp mặt của giới khoa học, các nhà hoạt động xã hội và thế hệ trẻ đầy nhiệt huyết.

Từ khung pháp lý đến những áp lực môi trường thực tế

Được chính thức có hiệu lực từ năm 2006, Công ước Tehran là cam kết chung của 5 quốc gia ven biển nhằm ngăn ngừa ô nhiễm và bảo tồn hệ sinh thái. Tuy nhiên, sau 20 năm, thách thức đã chuyển dịch từ kiểm soát rác thải sang ứng phó với sự biến đổi địa lý của vùng biển.

Bà Laura Malikova, đại diện Hiệp hội các Nhà hoạt động Môi trường Thực hành, đã đưa ra cảnh báo về hiện tượng nông hóa diễn ra nhanh chóng tại phía Bắc biển Caspi. Theo bà, các hoạt động nạo vét phục vụ vận tải hàng hải cũng là một trong những tác nhân gây áp lực lên khu vực này.

Bộ Sinh thái Kazakhstan nhận định rằng biến đổi khí hậu là yếu tố then chốt. Lượng mưa giảm mạnh trong khi tỷ lệ bốc hơi tăng cao do nhiệt độ toàn cầu nóng lên đã khiến biển Caspi trở nên cực kỳ dễ tổn thương. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn buộc hạ tầng cảng biển và các dự án công nghiệp phải thay đổi để thích nghi.

Tầm nhìn 2050: Hai kịch bản cho một tương lai bất định

Tại Tuần lễ Hành động vì biển Caspi, các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thống nhất hệ thống giám sát xuyên biên giới. Hiện tại, dữ liệu môi trường vẫn còn phân mảnh ở cấp quốc gia, gây khó khăn cho việc đưa ra phản ứng chung.

Theo dữ liệu từ Kazhydromet, đường bờ biển tại một số khu vực thuộc Kazakhstan đã lùi xa tới 35km trong giai đoạn 2006-2025. Dự báo đến năm 2050, tương lai của biển Caspi sẽ xoay quanh hai kịch bản:

• Kịch bản lạc quan: Mực nước giảm xuống mức -32,4 m. Các nước cần điều chỉnh đáng kể hạ tầng ven biển.
• Kịch bản bi quan: Mực nước có thể chạm mức -34 m, khiến nhiều khu vực đáy biển hiện tại trở thành đất liền và tách rời hoàn toàn khỏi các cảng thị.

Dù theo kịch bản nào, biển Caspi sẽ không bao giờ trở lại trạng thái như trước đây. Thử thách lớn nhất hiện nay của 5 quốc gia là làm sao để chuyển đổi từ việc bảo vệ một hệ sinh thái tĩnh sang việc thích ứng với một vùng biển đang thay đổi về mặt địa lý, nhằm tránh một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn diện trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc