Mâu thuẫn thương mại EU-Trung Quốc: Bài toán thặng dư báo động

Trong nửa thập kỷ qua, Liên minh châu Âu (EU) đã nỗ lực thiết lập một hệ thống Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) quy mô nhất hành tinh. Những thỏa thuận với các đối tác chiến lược như Ấn Độ, Australia, Singapore hay khối Mercosur không chỉ nhằm mở rộng thị trường mà còn khẳng định cam kết của Brussels đối với một trật tự đa phương dựa trên luật lệ. Tuy nhiên, kiến trúc này đang bộc lộ một lỗ hổng nghiêm trọng khi chưa thể giải quyết được bài toán mang tên Trung Quốc.

Thâm hụt thương mại chạm mức báo động

Mối quan hệ kinh tế giữa Brussels và Bắc Kinh đang chuyển từ trạng thái quan ngại sang báo động đỏ. Theo số liệu thống kê, thặng dư thương mại của Trung Quốc với EU đã đạt mốc 360,6 tỷ Euro trong năm 2025. Xu hướng này chưa có dấu hiệu dừng lại khi tăng thêm 10% chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026. Trung bình mỗi ngày, dòng chảy thương mại một chiều này mang về cho Trung Quốc khoảng 1,15 tỷ Euro.

Sự mất cân bằng này xuất phát từ mô hình kinh tế đặc thù của Bắc Kinh. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Trung Quốc dành khoảng 4,4% GDP để trợ lực cho các hoạt động xuất khẩu qua nhiều hình thức như ưu đãi tài chính và bảo hộ nội địa. Con số này cao gấp ba lần mức hỗ trợ của châu Âu, khiến các nhà sản xuất tại EU, từ ngành ô tô Đức đến thép Trung Âu, dần mất đi khả năng cạnh tranh ngay trên sân nhà.

Hơn nữa, các FTA hiện tại của EU được xây dựng trên niềm tin về sự hội tụ thị trường chung, nhưng thực tế lại cho thấy sự phân cực ngày càng sâu sắc. Châu Âu đang loay hoay tìm cách ngăn chặn hàng hóa dư thừa công suất từ Trung Quốc xâm nhập qua những cửa ngõ mà các FTA vừa mở ra.

Địa chính trị và bẫy giá trị mới

Dù không tuyên bố chính thức, một cuộc chiến thương mại âm thầm đã bùng phát. Tháng 10/2024, EU chính thức áp thuế chống trợ cấp với xe điện từ Trung Quốc. Đến cuối năm 2025, các biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn đã được áp dụng đối với các nền tảng thương mại điện tử như Temu hay Shein thông qua việc bãi bỏ quy định miễn thuế cho hàng hóa giá trị thấp.

Đáp trả lại, Bắc Kinh cũng không khoan nhượng khi nhắm vào các mặt hàng thế mạnh của châu Âu như thịt lợn, rượu brandy và sữa. Tính đến giữa năm 2026, EU đã phải khởi xướng 21 cuộc điều tra phòng vệ, đa số nhắm trực tiếp vào các sản phẩm công nghệ xanh của Trung Quốc như tuabin gió và tấm pin năng lượng mặt trời.

Quan hệ EU-Trung Quốc đang gặp thế khó khi thương mại tự do nay đã gắn bó chặt chẽ hơn với địa chính trị mới. (Nguồn: SCMP)

Áp lực còn đến từ phía Mỹ sau thỏa thuận tại Turnberry vào tháng 7/2025. Để giữ mức thuế trần 15% cho hàng hóa của mình tại Mỹ, EU đã phải chấp nhận mở cửa cho nông sản và ô tô từ xứ cờ hoa. Điều này vô hình trung làm hẹp đi không gian chính sách thuế quan mà Brussels có thể sử dụng để đối phó với sức ép từ phía Đông.

Lối đi nào cho Brussels?

Để thoát khỏi vòng xoáy này, các chuyên gia cho rằng EU không nên hành động đơn độc. Việc tận dụng mạng lưới FTA rộng khắp để xây dựng một mặt trận chung chống chuyển tải hàng hóa là vô cùng cần thiết. Một cơ chế hạn ngạch phối hợp với các nước như Ấn Độ hay Australia sẽ giúp ngăn chặn hàng dư thừa của Trung Quốc đi đường vòng vào châu Âu.

Làn sóng AI của Nhật Bản nở rộ, bất ngờ 'hái quả ngọt' Sự bùng nổ của AI tại Nhật Bản đang mang lại những kết quả khả quan cho nền kinh tế nước này trong bối cảnh mới...

EU cần một bộ công cụ phản ứng nhanh hơn, thay vì quy trình điều tra kéo dài 18 tháng như hiện nay. Việc cân bằng giữa tự do thương mại và bảo vệ ngành công nghiệp cốt lõi không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu sống còn trong kỷ nguyên địa chính trị mới.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc