Ngoại giao công nghệ: Đòn bẩy kiến tạo năng lực quốc gia

Bối cảnh cạnh tranh công nghệ và vị thế của Việt Nam

Trong kỷ nguyên số, cuộc đua công nghệ toàn cầu không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là thước đo sức mạnh quốc gia. Các cường quốc đang ngày càng thắt chặt quyền kiểm soát đối với công nghệ nguồn, dữ liệu chiến lược và đội ngũ nhân lực trình độ cao. Việc tiếp cận những thành tựu tiên tiến hiện nay phụ thuộc lớn vào sự tin cậy chính trị và khả năng thiết lập mạng lưới đối tác quốc tế sâu rộng. Đối với Việt Nam, hợp tác quốc tế không còn là phương án bổ trợ mà đã trở thành yếu tố sống còn để tiếp thu tri thức, thu hút vốn đầu tư và học hỏi các mô hình quản trị hiện đại.

Tổng Bí thư Tô Lâm chứng kiến lễ ký kết các thỏa thuận hợp tác về khoa học công nghệ và chuyển đổi số tại Hoa Kỳ (2/2026). Nguồn: VOV

Mục tiêu chiến lược của Việt Nam là chuyển hóa các mối quan hệ đối ngoại thành những giá trị thực chất như: đầu tư cho R&D, hình thành các doanh nghiệp công nghệ nội địa và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ngoại giao khoa học công nghệ đóng vai trò kiến tạo năng lực nội sinh, giúp quốc gia làm chủ công nghệ và hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển vào năm 2045.

Ba trụ cột định hình tư duy ngoại giao công nghệ

Tư duy về ngoại giao khoa học công nghệ của Việt Nam được cụ thể hóa qua ba dấu mốc quan trọng của Bộ Chính trị:

• Nghị quyết số 57-NQ/TW (22/12/2024): Xác định hợp tác quốc tế là giải pháp đột phá, đặt ngang hàng với thể chế và hạ tầng. Việt Nam tập trung vào các lĩnh vực như AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử và đặt mục tiêu thu hút 3 tập đoàn công nghệ lớn đặt trụ sở trước năm 2030.
• Nghị quyết số 59-NQ/TW (24/1/2025): Lần đầu tiên đưa hội nhập quốc tế về khoa học công nghệ thành một nhóm giải pháp độc lập, ngang hàng với chính trị và kinh tế, đồng thời nhấn mạnh việc giữ vững tự chủ chiến lược.
• Nghị quyết số 06-NQ/TW (19/5/2026): Xác lập "ngoại giao khoa học công nghệ" là trụ cột riêng biệt của nền đối ngoại, chuyển từ bảo vệ không gian phát triển sang chủ động kiến tạo luật chơi và thị trường mới.

Thực tiễn triển khai và những con số ấn tượng

Kinh nghiệm từ các tổ chức như OECD hay UNESCO cho thấy, không quốc gia nào có thể tự phát triển khoa học trong sự cô lập. Tại Việt Nam, nhiều mô hình hợp tác đã gặt hái kết quả rõ rệt. Chương trình Horizon Europe hay các dự án đồng tài trợ đã hỗ trợ hàng trăm nhiệm vụ nghiên cứu quan trọng.

Tập đoàn Viettel khởi công nhà máy sản xuất chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam. Nguồn: Viettel

Sự hiện diện của các ông lớn công nghệ là minh chứng cho sức hút của Việt Nam: NVIDIA cam kết đầu tư tới 4,5 tỷ USD; Qualcomm lập trung tâm AI lớn thứ ba toàn cầu tại Hà Nội; Samsung đạt doanh thu 64,9 tỷ USD năm 2025 gắn liền với hoạt động R&D mạnh mẽ. Đặc biệt, việc Viettel khởi công nhà máy chip 27 ha tại Hòa Lạc đánh dấu bước ngoặt trong nỗ lực làm chủ công nghệ bán dẫn.

5 nhiệm vụ trọng tâm để nâng tầm phối hợp bộ ngành

Để tối ưu hóa hiệu quả, sự phối hợp giữa Bộ Ngoại giao và Bộ Khoa học và Công nghệ cần tập trung vào 5 nhóm giải pháp:

1. Mạng lưới chuyên sâu: Bố trí đầu mối theo dõi công nghệ tại các địa bàn chiến lược và kết nối với mạng lưới chuyên gia kiều bào.
2. Chuyển hóa cam kết: Xây dựng lộ trình cụ thể cho các thỏa thuận cấp cao, tháo gỡ rào cản về sở hữu trí tuệ và tài chính.
3. Dữ liệu dùng chung: Thiết lập hệ thống thông tin liên thông về đối tác và nhu cầu công nghệ giữa các cơ quan trong và ngoài nước.
4. Tham gia quản trị: Chủ động đóng góp vào việc hình thành tiêu chuẩn quốc tế về AI, bán dẫn và công nghệ xanh.
5. Đánh giá hiệu quả: Xây dựng bộ chỉ số KPI dựa trên số lượng công nghệ được chuyển giao và sản phẩm được thương mại hóa thực tế.

Hiệu quả ngoại giao được đo lường bằng khả năng chuyển hóa quan hệ thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Ảnh minh họa

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc