Kinh tế Iran trước sức ép Mỹ: Chiến thuật né trừng phạt

Hôm 24/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã công bố một loạt lệnh trừng phạt mới nhằm siết chặt gọng kìm kinh tế, triệt tiêu các nguồn tài chính quan trọng của Iran. Động thái này là một phần trong nỗ lực của Washington nhằm làm suy kiệt tiềm lực của Tehran và buộc chính quyền nước này phải thay đổi đường lối chính trị.

Trước đó, ông Bessent khẳng định các biện pháp mới nhắm trực tiếp vào những lĩnh vực trọng yếu vốn được coi là nguồn sống của nền kinh tế Iran. Thậm chí, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đưa ra cảnh báo về một cuộc tấn công tài chính quy mô lớn, gọi đây là "Ngày D-Day kinh tế" dành cho quốc gia Trung Đông này.

Cơ chế thích nghi và mạng lưới né trừng phạt của Tehran

Dù áp lực từ phương Tây ngày càng lớn, nhiều chuyên gia nhận định rằng Tehran khó có thể thay đổi hành vi cốt lõi. Trong nhiều thập kỷ qua, Iran đã trở thành quốc gia bị trừng phạt nặng nề nhất thế giới, từ đó hình thành nên những kỹ năng thích nghi và né tránh cực kỳ tinh vi.

Hiện nay, phạm vi trừng phạt thứ cấp của Mỹ không chỉ giới hạn ở các cơ quan chính phủ mà còn mở rộng sang các ngân hàng, đơn vị thu mua dầu, các cảng biển và doanh nghiệp vận tải quốc tế có giao dịch với Iran. Tuy nhiên, kể từ khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân (JCPOA) vào năm 2018, Iran đã phản ứng bằng cách thiết lập một mạng lưới thương mại ngầm phức tạp.

Các chiến thuật của Iran bao gồm:

• Sử dụng đội tàu chở dầu "bóng ma" để xuất khẩu dầu mỏ.
• Thành lập hàng loạt công ty bình phong tại nhiều quốc gia.
• Xây dựng các kênh thanh toán phi chính thống để lách hệ thống tài chính quốc tế.

Theo ông Umud Shokri, chuyên gia năng lượng tại Đại học George Mason, Iran đã trở nên cực kỳ điêu luyện trong việc duy trì sự tồn tại dù phải chịu những tổn thất kinh tế không nhỏ.

Mâu thuẫn nội bộ và thực trạng kinh tế suy kiệt

Trong khi các tướng lĩnh quân đội như Mohsen Rezaee hay Amir Hatami vẫn duy trì quan điểm cứng rắn, sẵn sàng đối đầu và bảo vệ lợi ích quốc gia trước các lệnh trừng phạt, thì Tổng thống Masoud Pezeshkian lại có cái nhìn thực tế hơn. Ông Pezeshkian cho rằng Tehran cần tìm cách chấm dứt xung đột từ một vị thế mạnh mẽ để cứu vãn nền kinh tế đang kiệt quệ.

Dấu hiệu suy thoái đang hiện rõ trong đời sống người dân. Tình trạng mất điện luân phiên tại các thành phố lớn gây đình trệ sản xuất. Đặc biệt, đồng nội tệ Rial đã lao dốc xuống mức thấp kỷ lục là 2,03 triệu Rial đổi 1 USD vào ngày 24/8 trên thị trường tự do, khiến sức mua của người dân bị bào mòn nghiêm trọng bởi lạm phát phi mã.

Vai trò "huyết mạch" của Trung Quốc và các đối tác khu vực

Để giảm bớt sự cô lập, Iran đã tăng cường quan hệ với Trung Quốc, Nga và các quốc gia láng giềng. Trung Quốc hiện là khách hàng tiêu thụ dầu lớn nhất, mang lại dòng tiền mặt quan trọng cho Tehran. Tuy nhiên, sự hỗ trợ này có giới hạn khi các ngân hàng lớn của Bắc Kinh vẫn thận trọng để tránh bị Mỹ trừng phạt thứ cấp.

Bên cạnh đó, các tuyến thương mại trên bộ qua Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbaijan cũng giúp Iran đa dạng hóa nguồn cung và giảm bớt phụ thuộc vào các hành lang truyền thống do phương Tây kiểm soát. Dẫu vậy, các chuyên gia cảnh báo rằng mỗi vòng xoáy trừng phạt mới sẽ càng thu hẹp dư địa xoay xở của quốc gia này.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc