Kinh tế Iran: Sức ép lạm phát và bóng ma nghèo đói

Đối với bà nội trợ Mina tại Iran, sự khốc liệt của xung đột không nằm ở tiếng bom đạn mà hiện hữu ngay trên bàn ăn trống trải của gia đình. Kể từ khi căng thẳng Mỹ-Iran leo thang vào đầu năm 2026, khả năng tài chính của gia đình cô sụt giảm nghiêm trọng. Những thực phẩm thiết yếu như thịt đỏ dần trở thành xa xỉ phẩm, buộc họ phải chuyển sang thịt gà nhưng ngay cả mặt hàng này cũng ngày càng đắt đỏ.

Câu chuyện của Mina là lát cắt điển hình cho thấy áp lực tài chính đè nặng lên các hộ gia đình Iran khi nền kinh tế vốn đã mong manh lại phải hứng chịu thêm những cú sốc mới.

Tác động kép: Xung đột và lạm phát phi mã

Dữ liệu từ IMF dự báo kinh tế Iran có thể sụt giảm 5,4% trong năm nay với tỷ lệ lạm phát chạm ngưỡng 69%. Ngân hàng Thế giới (WB) cũng đưa ra cảnh báo về tình trạng bất ổn kéo dài đang bóp nghẹt hoạt động giao thương của quốc gia này. Chuyên gia kinh tế Ahmad Alavi nhận định rằng xung đột không phải nguồn cơn duy nhất nhưng đã thổi bùng những yếu kém nội tại như thâm hụt ngân sách và sự suy yếu của đồng nội tệ.

Những "cú sốc bên ngoài" bao gồm gián đoạn thương mại qua eo biển Hormuz và hạ tầng Internet bị ảnh hưởng đã khiến sức mua của người dân lao dốc. Đáng chú ý, giá lương thực tăng phi mã: bánh mì và ngũ cốc tăng 140%, thịt gia cầm tăng 135%, và dầu ăn vọt hơn 200%.

Nguy cơ 4 triệu người rơi vào cảnh nghèo đói

Lạm phát dai dẳng đã buộc các gia đình phải cắt giảm cả những nhu cầu cơ bản nhất như y tế và giáo dục. Ông Alavi ước tính khoảng 3,5 đến 4,5 triệu người Iran có thể đã rơi xuống dưới chuẩn nghèo kể từ khi xung đột leo thang, nâng tổng số người nghèo lên hơn 40 triệu người. Điều đáng ngại là ngay cả tầng lớp trung lưu, những người từng có tài chính ổn định, nay cũng đang phải vật lộn để tồn tại khi thu nhập không thể đuổi kịp tốc độ tăng giá.

Doanh nghiệp tư nhân loay hoay trong bất định

Khu vực tư nhân cũng không đứng ngoài vòng xoáy khủng hoảng. Ông Morteza, một thương nhân địa phương, chia sẻ rằng chuỗi cung ứng đang thay đổi nhanh chóng. Trung Quốc đang dần thay thế các nhà cung cấp từ Dubai bằng cách tận dụng tuyến đường sắt qua Trung Á để tránh rủi ro đường biển. Tuy nhiên, biến động tỷ giá hối đoái hàng ngày khiến việc định giá và lập kế hoạch kinh doanh trở nên bất khả thi.

Sức mua suy giảm của người tiêu dùng tạo nên một vòng xoáy tiêu cực: chi phí đầu vào tăng nhưng nếu tăng giá bán thì khách hàng không thể chi trả, dẫn đến đình trệ sản xuất.

Tương lai mịt mờ và cái giá của sự bất ổn

Dù giá dầu thế giới tăng, Iran vẫn khó hưởng lợi do các lệnh trừng phạt và chi phí vận hành cao. Các công cụ chính sách như trợ cấp hay kiểm soát giá chỉ là giải pháp tình thế, không thể giải quyết tận gốc các vấn đề cơ cấu. Sự bất định khiến các nhà đầu tư rút lui, doanh nghiệp ngừng mở rộng và người dân thắt lưng buộc bụng tối đa.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc