Tại sao cường quốc dầu mỏ Iran đối mặt khủng hoảng thiếu xăng?

Nghịch lý tại quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ hàng đầu thế giới

Dù là một trong những cường quốc về dầu mỏ, Iran đang phải đối mặt với bài toán nan giải về an ninh năng lượng. Theo nhận định từ DW, nền kinh tế nước này vẫn đang oằn mình dưới các lệnh trừng phạt khắt khe và xung đột kéo dài với Mỹ. Bất cứ động thái tăng giá nhiên liệu nào vào thời điểm này cũng có thể kích ngòi cho lạm phát phi mã và những làn sóng bất ổn xã hội mới, khi mức sống của người dân đã bị bào mòn đáng kể.

Bối cảnh căng thẳng khi giá xăng tăng cao tại Tehran. (Nguồn: DW)

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng khan hiếm xăng dầu

Chính quyền Tehran đang nỗ lực xử lý sự chênh lệch lớn giữa năng lực lọc dầu và mức tiêu thụ thực tế. Bà Fatemeh Mohajerani, Người phát ngôn Chính phủ, thừa nhận việc điều chỉnh cơ chế phân bổ hoặc giá xăng là điều không thể trì hoãn. Tuy nhiên, các biện pháp cụ thể như tăng giá hay siết chặt hạn ngạch vẫn đang trong quá trình cân nhắc kỹ lưỡng.

Hiện nay, giá xăng tại Iran vẫn thuộc hàng thấp nhất toàn cầu nhờ chính sách trợ cấp của nhà nước, dao động từ 0,008 USD đến 0,026 USD mỗi lít. Có thông tin cho rằng mức giá trần có thể tăng gấp đôi, lên khoảng 0,053 USD/lít. Dù con số này có vẻ thấp so với mặt bằng quốc tế, nhưng đối với người dân Iran – nơi mức lương tối thiểu năm 2026 ước tính chỉ khoảng 87 USD/tháng – đây là một gánh nặng tài chính khổng lồ.

Lịch sử năm 2019 là bài học đắt giá cho giới chức nước này. Khi đó, quyết định tăng giá xăng đột ngột đã dẫn đến các cuộc biểu tình bạo động và sự trấn áp mạnh tay. Lần này, áp lực còn nặng nề hơn khi nguồn cung nội địa đã không còn đủ để bù đắp cầu.

Sản lượng sản xuất không kịp đuổi theo nhu cầu tiêu thụ

Chuyên gia năng lượng Umud Shokri từ Đại học George Mason chỉ ra rằng, mỗi ngày Iran sản xuất được 121 triệu lít xăng nhưng nhu cầu lại lên tới 129 triệu lít. Khoảng cách 8 triệu lít thiếu hụt mỗi ngày càng trở nên trầm trọng hơn trong các dịp cao điểm. Từ năm 2019, trong khi mức tiêu thụ tăng thêm 39 triệu lít, năng lực sản xuất chỉ nhích thêm 16 triệu lít.

Sự thiếu hụt này buộc Iran phải chuyển từ vị thế xuất khẩu sang phụ thuộc vào nhập khẩu xăng dầu. Tình hình càng khó khăn khi hạ tầng năng lượng bị hư hại do xung đột và các lệnh trừng phạt quốc tế ngăn cản việc thanh toán cũng như vận chuyển.

Khủng hoảng nhiên liệu tại Nga cũng ảnh hưởng gián tiếp đến khả năng hỗ trợ Iran.

Những giải pháp tình thế và rào cản từ bên ngoài

Tăng giá xăng được coi là biện pháp để hạn chế nhu cầu, nhưng các chuyên gia cho rằng hiệu quả sẽ rất hạn chế vì người dân không có nhiều phương tiện thay thế. Ô tô tiêu tốn nhiên liệu vẫn chiếm đa số, trong khi hệ thống vận tải công cộng chưa phát triển đồng bộ. Giải pháp sử dụng khí thiên nhiên nén (CNG) hay điện khí hóa phương tiện cần thời gian và nguồn vốn đầu tư dài hạn.

Ngay cả Nga – đối tác chiến lược của Iran – cũng khó có thể hỗ trợ tối đa. Bản thân Moscow đang phải đối mặt với tình trạng gián đoạn sản xuất xăng dầu do các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng, khiến khả năng xuất khẩu sang Iran bị hạn chế đáng kể.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc