Cuộc đua vonfram Mỹ - Trung: Kazakhstan thành mặt trận mới

Thị trường vonfram thế giới biến động mạnh vì nguồn cung

Theo báo cáo từ Argus Media, giá vonfram trên toàn cầu đã ghi nhận mức tăng đột biến hơn 200% tính từ tháng 5/2025. Sự khan hiếm này đặt ra yêu cầu cấp bách trong việc tìm kiếm các nguồn cung thay thế nhằm giảm bớt áp lực thị trường. Nguyên nhân chính dẫn đến sự leo thang này bắt nguồn từ việc Bắc Kinh siết chặt kiểm soát xuất khẩu vào đầu năm 2025, giữa bối cảnh nhu cầu từ ngành quốc phòng tăng cao kỷ lục.

Hệ quả của việc thiếu hụt vật tư đã lan rộng tới các doanh nghiệp sản xuất thiết bị dầu khí tại Mỹ. Chi phí sản xuất mũi khoan tăng vọt buộc các công ty như Ulterra Drilling Technologies phải thay đổi thiết kế sang thân thép thay vì sử dụng vonfram để tối ưu hóa chi phí, dù điều này làm giảm độ bền của công cụ khi làm việc trong môi trường đá cứng.

Hiện nay, Trung Quốc vẫn giữ vị thế áp đảo khi kiểm soát gần 80% sản lượng khai thác vonfram thế giới. Với ưu thế về cả khai thác lẫn chế biến, Bắc Kinh hoàn toàn có khả năng điều tiết thị trường khiến các quốc gia đối thủ rơi vào thế bị động. Vonfram là kim loại chiến lược không thể thay thế trong chế tạo đạn xuyên giáp, tên lửa, thiết bị bán dẫn và hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI).

Kazakhstan: Điểm nóng mới trong chiến lược của Mỹ

Để thoát khỏi sự phụ thuộc, Washington đang dồn lực vào Kazakhstan. Công ty Cove Capital đã đầu tư 1,1 tỷ USD để nắm giữ 70% cổ phần tại hai mỏ lớn là Northern Katpar và Upper Kairakty, dự kiến bắt đầu sản xuất từ năm 2028. Tuy nhiên, Trung Quốc cũng không đứng ngoài cuộc khi tập đoàn Jiaxin International Resources đã sớm đưa mỏ Boguty vào vận hành thương mại từ tháng 4/2025.

Giáo sư Liang Yan từ Đại học Willamette nhận định rằng Trung Quốc đang có lợi thế thời gian rõ rệt. Ngoài ra, Kazakhstan cần tự phát triển năng lực tinh luyện nội địa để tránh việc phải gửi quặng sang các cơ sở chế biến của Trung Quốc. Mỹ cũng đang thay đổi chiến thuật khi đầu tư 450 triệu USD vào Tập đoàn Elmet để nâng cao khả năng chế biến trong nước, chuyển từ việc chỉ tìm quặng sang kiểm soát khâu chế biến trung gian.

Phản ứng toàn cầu trước sự siết chặt của Trung Quốc

Kể từ khi Trung Quốc áp dụng quy định giấy phép xuất khẩu nghiêm ngặt vào tháng 2/2025, lượng hàng xuất sang Mỹ đã giảm mạnh. Xuất khẩu các sản phẩm trung gian như amoni paratungstat (APT) từ Trung Quốc giảm tới gần 90%. Để đối phó, Mỹ đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu phế liệu vonfram trong một năm nhằm thúc đẩy ngành tái chế trong nước, vốn đang đóng góp khoảng 30% nguồn cung toàn cầu.

Không chỉ có Mỹ, các quốc gia khác cũng đang chạy đua. Anh đã rót 71 triệu Bảng vào dự án mỏ Hemerdon. Việt Nam và Zimbabwe cũng có những động thái hạn chế hoặc tạm dừng xuất khẩu quặng thô để ưu tiên chế biến sâu trong nước, nhằm giữ lại giá trị thặng dư cao hơn cho nền kinh tế.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc