Chiến lược phát triển chuỗi giá trị khoáng sản tại Châu Phi

Châu Phi đang đứng trước cơ hội lịch sử khi nắm giữ khoảng 30% trữ lượng khoáng sản chiến lược toàn cầu. Với giá trị ước tính lên tới 29.500 tỷ USD, tài nguyên của lục địa này chiếm gần 1/5 tổng giá trị khoáng sản thế giới. Tuy nhiên, việc chuyển hóa tiềm năng này thành động lực kinh tế thực thụ vẫn là một bài toán hóc búa.

Lục địa đen sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản khổng lồ chưa được khai phá hết tiềm năng. (Nguồn: Unsplash)

Từ xuất khẩu thô đến khát vọng công nghiệp hóa

Nhiều thập kỷ qua, các quốc gia châu Phi chủ yếu đóng vai trò cung cấp nguyên liệu thô và nhập khẩu ngược lại sản phẩm hoàn thiện. Dù nỗ lực giữ lại giá trị từ tài nguyên là hướng đi đúng đắn, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều so với việc chỉ dừng xuất khẩu quặng thô. Vấn đề cốt lõi là sự thiếu hụt một hệ sinh thái công nghiệp đủ mạnh để thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Để bứt phá, châu lục này cần giảm dần sự lệ thuộc vào các đối tác bên ngoài, biến chuỗi giá trị khoáng sản thành nền tảng để nâng cao năng lực công nghệ và đa dạng hóa nền kinh tế. Bài học từ Indonesia là một tham chiếu quan trọng. Quốc gia Đông Nam Á này từng cấm xuất khẩu quặng nickel chưa chế biến từ năm 2014, sau đó thắt chặt hơn vào năm 2020 để thu hút đầu tư vào các nhà máy luyện kim nội địa.

Kết quả mang lại rất ấn tượng: giá trị xuất khẩu các sản phẩm từ nickel của Indonesia đã nhảy vọt từ 4,5 tỷ USD năm 2019 lên 19,6 tỷ USD vào năm 2022. Tuy nhiên, sự thành công này phụ thuộc lớn vào dòng vốn và công nghệ từ nước ngoài, đặc biệt là Trung Quốc, cho thấy việc giữ lại giá trị tại chỗ không đồng nghĩa với việc năng lực nội sinh của quốc gia đó đã phát triển tương xứng.

Xây dựng sức mạnh tập thể: Lối đi cho tương lai

Xây dựng năng lực công nghiệp thực thụ đòi hỏi nhiều hơn là chỉ đặt các nhà máy chế biến trong biên giới quốc gia. Đó phải là sự làm chủ về công nghệ, quản trị và tài chính. Nếu không có sự gắn kết chặt chẽ với nền kinh tế địa phương, các khu chế biến này rủi ro trở thành những "ốc đảo" biệt lập, nơi lợi ích cốt lõi vẫn chảy về tay các nhà đầu tư ngoại quốc.

Tại châu Phi, không phải quốc gia nào cũng có đủ quy mô thị trường hay hạ tầng để tự thiết lập một chuỗi giá trị khép kín. Do đó, mô hình liên kết khu vực được xem là giải pháp khả thi nhất. Trong mô hình này, mỗi nước sẽ đóng góp dựa trên lợi thế riêng: nước cung cấp quặng, nước chuyên trách chế biến, nước cung ứng logistics hoặc dịch vụ phụ trợ.

Mục tiêu cuối cùng là hình thành một mạng lưới sản xuất tiên tiến trên toàn lục địa, nơi tài nguyên khoáng sản trở thành chất xúc tác tạo ra việc làm trình độ cao và tri thức công nghệ bền vững cho người dân châu Phi.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc