Chiến lược AI Việt Nam: Chọn vị thế thay vì chạy đua mù quáng

Bối cảnh thị trường trí tuệ nhân tạo toàn cầu

Theo báo cáo Stanford AI Index 2026, đầu tư tư nhân vào lĩnh vực AI năm 2025 đã chứng kiến mức tăng trưởng đột phá 130%, đạt khoảng 581,7 tỷ USD. Mỹ tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu với 285,9 tỷ USD, trong khi Trung Quốc ghi nhận 12,4 tỷ USD đầu tư tư nhân. Những con số này minh chứng AI không còn đơn thuần là một ngành công nghệ mà đã trở thành yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia.

AI đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực kinh tế đời sống. (Nguồn: Unite AI)

Cuộc cạnh tranh không chỉ dừng lại ở các mô hình AI

Dù Mỹ đang sở hữu ưu thế về dòng vốn và hệ sinh thái tài năng, Trung Quốc lại đang bứt phá nhờ sự kết hợp giữa nguồn lực Nhà nước và khả năng triển khai thực tiễn quy mô lớn. Khoảng cách công nghệ đang thu hẹp khi các mô hình hàng đầu của hai cường quốc này liên tục hoán đổi vị trí dẫn đầu từ đầu năm 2025.

Thực tế, đằng sau các mô hình ngôn ngữ là cuộc đua khốc liệt về hạ tầng: từ chip bán dẫn, năng lực tính toán đến hệ thống trung tâm dữ liệu và nguồn cung năng lượng. Việt Nam cần nhìn nhận AI dưới góc độ một hệ sinh thái hạ tầng toàn diện thay vì chỉ là một phần mềm đơn thuần.

Lối đi riêng cho Việt Nam: Hiệu quả thay vì quy mô

Việt Nam không nhất thiết phải dồn lực xây dựng những mô hình AI khổng lồ như các tập đoàn thế giới. Thay vào đó, việc xác định các thị trường ngách nơi AI có thể tạo ra giá trị thực tiễn là hướng đi bền vững hơn. Các lĩnh vực tiềm năng bao gồm: nông nghiệp thông minh, logistics, y tế, giáo dục và các giải pháp xử lý ngôn ngữ bản địa.

Chiến lược quốc gia đến năm 2030 đã định hướng Việt Nam trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo AI. Tuy nhiên, thách thức hiện tại là chuyển hóa chiến lược thành các sản phẩm có khả năng thương mại hóa quốc tế. Việc tận dụng lợi thế về nhân lực phần mềm và thị trường Đông Nam Á sôi động sẽ là chìa khóa thành công.

Dữ liệu - Tài sản chiến lược trong kỷ nguyên số

Quản trị dữ liệu là yếu tố sống còn để phát triển AI nội địa.

Bên cạnh chip và điện toán, dữ liệu chính là "nhiên liệu" cho AI. Việt Nam sở hữu kho dữ liệu dồi dào trong các ngành sản xuất, y tế và thương mại. Nếu được chuẩn hóa và quản trị tốt, đây sẽ là lợi thế cạnh tranh cực lớn. Tuy nhiên, cần có cơ chế bảo mật và chủ quyền dữ liệu chặt chẽ để tránh phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới.

Xây dựng lộ trình thâm nhập thị trường bài bản

Để AI thực sự đóng góp vào kinh tế, Việt Nam cần một kế hoạch hành động cụ thể:

• Tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực mũi nhọn, tránh đầu tư dàn trải.
• Xây dựng hạ tầng dữ liệu và tính toán dùng chung để tối ưu chi phí.
• Thúc đẩy sự hợp tác giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp.
• Phát huy vai trò của ngoại giao kinh tế để kết nối doanh nghiệp Việt với thị trường quốc tế.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc