Cạnh tranh chip AI Mỹ Trung 2026: Từ kiềm chế sang kiểm soát

Sự rạn nứt của bức tường công nghệ Mỹ trước Trung Quốc

Trong hơn 4 năm qua, chính quyền Washington đã nỗ lực thiết lập một hàng rào công nghiệp nghiêm ngặt nhằm hạn chế tối đa khả năng tiếp cận của Trung Quốc đối với các dòng chip tiên tiến, vốn là hạt nhân của sức mạnh quân sự và trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, bước sang giai đoạn giữa năm 2026, chiến lược kiềm chế toàn diện này đang bộc lộ những lỗ hổng lớn, buộc Mỹ phải chuyển trạng thái sang mô hình thương mại có kiểm soát.

Thay vì khiến ngành bán dẫn Trung Quốc tê liệt, các lệnh trừng phạt đã vô tình thúc đẩy Bắc Kinh xây dựng một hệ sinh thái đối trọng độc lập, được trợ lực mạnh mẽ từ ngân sách quốc gia và lộ trình tự chủ quyết liệt.

Phản ứng từ phía Trung Quốc và sự trỗi dậy của nội lực

Các lệnh kiểm soát xuất khẩu từ tháng 10/2022 dựa trên giả định rằng vị thế dẫn đầu AI là yếu tố sống còn cho an ninh quốc gia. Thế nhưng, thực tế lại diễn ra đầy biến động khi Mỹ vừa siết chặt vừa cấp phép cho các dòng chip hiệu năng cao, tạo nên một sự mâu thuẫn trong điều hành.

Bắc Kinh đã đáp trả bằng việc thành lập Quỹ Đầu tư Công nghiệp Mạch tích hợp Quốc gia giai đoạn III (Big Fund III) với số vốn khổng lồ 344 tỷ NDT (khoảng 47,5 tỷ USD). Khoản đầu tư này đã kích hoạt một cuộc tổng động viên công nghiệp trên toàn quốc.

• SMIC: Đang tăng tốc mở rộng quy mô, hướng tới mục tiêu sản xuất 80.000 tấm wafer mỗi tháng vào năm 2027. Dù hiệu suất quang khắc cực tím sâu (EUV) còn hạn chế, nhưng quy mô sản xuất khổng lồ đang giúp Trung Quốc thay đổi cuộc chơi.
• Huawei: Đột phá với phương pháp thiết kế chip 3D, xếp chồng các lớp bóng bán dẫn để tăng mật độ lên 55%. Chiến lược này nhằm đạt được hiệu năng tương đương chip 1.4nm vào năm 2031 mà không phụ thuộc hoàn toàn vào máy quang khắc tiên tiến nhất.

Thị trường chứng khoán đã phản ứng tích cực khi cổ phiếu các tập đoàn này tăng hơn 16% tại Hong Kong. Ngược lại, Nvidia chứng kiến thị phần chip AI tại Trung Quốc rơi từ 90% về mức gần như bằng không vào giữa năm 2026.

Chiến thuật đòn bẩy và sự mâu thuẫn chính sách

Trung Quốc không chỉ tự cường mà còn bắt đầu gây áp lực ngược lại. Ngày 22/6/2026, Bắc Kinh đưa 10 doanh nghiệp Mỹ vào danh sách kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và vật liệu lưỡng dụng. Ngay sau đó, cơ chế tố giác vi phạm khoáng sản chiến lược cũng được thiết lập, mô phỏng chính xác cấu trúc thực thi mà Mỹ từng áp dụng.

Tại Mỹ, chính sách đang rơi vào nghịch lý. Đầu năm 2026, Bộ Thương mại Mỹ đã chuyển các dòng chip H200 của Nvidia từ danh mục cấm sang diện "xem xét phê duyệt" để bảo vệ doanh thu cho các tập đoàn trong nước. Sự lúng túng này khiến Hội đồng Quan hệ đối ngoại Mỹ (CFR) nhận định rằng một chính sách không thể cùng lúc đạt được ba mục tiêu: cởi mở, thực thi nghiêm và bảo mật an ninh.

Lối đi nào cho tương lai cạnh tranh AI?

Các chuyên gia từ Viện Brookings nhận định sự dịch chuyển này là không thể đảo ngược. Việc cố gắng "bỏ đói" đối thủ bằng silicon đã tạo ra tác dụng ngược, giúp Trung Quốc hình thành một hệ sinh thái công nghệ độc lập. Bài học rút ra là các lệnh phong tỏa luôn có giới hạn và thường tạo động lực cho các quốc gia bị trừng phạt tìm ra con đường riêng.

Để duy trì lợi thế, Mỹ cần thay đổi tư duy: thay vì chỉ tập trung cô lập đối thủ, Washington nên ưu tiên thúc đẩy năng lực đổi mới sáng tạo nội tại. Điều này bao gồm việc đầu tư mạnh mẽ vào R&D, bảo vệ bản quyền phần mềm thiết kế EDA và mở rộng Đạo luật CHIPS để kiến tạo cơ sở hạ tầng bền vững thay vì chỉ dựa vào các công cụ cấm đoán cứng nhắc.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc