An ninh năng lượng châu Âu: Thoát khí đốt Nga nhưng chưa hết rủi ro

Một cú sốc lớn đối với nguồn cung khí đốt có thể nhanh chóng tạo ra khủng hoảng năng lượng. (Nguồn: Getty Images)

Khí đốt đóng vai trò thiết yếu trong hoạt động sản xuất nhiệt và là nguồn điện năng lớn thứ hai tại Liên minh châu Âu (EU). Khác với thị trường dầu mỏ toàn cầu vốn dễ dàng thay đổi nhà cung cấp, khí đốt phụ thuộc chặt chẽ vào hạ tầng kỹ thuật, từ hệ thống đường ống đến các trạm nhập khẩu. Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nguồn cung nào cũng có thể đẩy khu vực vào một cuộc khủng hoảng năng lượng trầm trọng.

Áp lực lên nguồn thu từ năng lượng của Moscow

Tác động từ việc sụt giảm nguồn cung khí đốt không chỉ nằm ở con số doanh thu bị mất đi mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến an ninh kinh tế. Trước năm 2022, EU nhập khẩu đến 90% lượng khí đốt tiêu thụ, với 45% trong số đó đến từ Nga. Con số này cao hơn nhiều so với mức độ phụ thuộc vào dầu mỏ (25%) hay than đá (45%) từ cùng nguồn cung này.

Đối với Nga, doanh thu dầu khí là xương sống của ngân sách quốc gia, thường chiếm khoảng một nửa tổng thu ngân sách liên bang. Tuy nhiên, cơ cấu chi tiêu đang thay đổi mạnh mẽ. Từ mức 15% trước đây, chi phí quốc phòng của Nga đã tăng vọt lên 46% vào quý I/2026 do xung đột kéo dài. Để đáp trả, EU đã triển khai lộ trình loại bỏ hoàn toàn năng lượng Nga: cấm LNG từ 1/1/2027 và cấm khí đốt qua đường ống chậm nhất vào 1/11/2027.

Kết quả của lộ trình này rất khả quan khi thị phần khí đốt Nga tại EU đã giảm từ 45% (năm 2021) xuống còn khoảng 13% vào cuối năm 2025. Dự báo năm 2026, tỷ trọng đóng góp của dầu khí vào ngân sách Nga sẽ rơi xuống mức 17-22%, thấp nhất trong hai thập kỷ qua, minh chứng cho hiệu quả từ các lệnh trừng phạt của phương Tây.

Giảm sự phụ thuộc nhưng rủi ro vẫn hiện hữu

Dù đạt được những bước tiến lớn, EU đã phải trả giá bằng việc đối mặt với khủng hoảng năng lượng và áp lực tái cấu trúc hạ tầng thần tốc. Khối phải tìm cách đa dạng hóa nguồn cung cho 27 thành viên, đặc biệt là các quốc gia vốn gắn chặt với Nga như Hungary, Áo hay Slovakia. Ngay cả nền kinh tế lớn như Đức cũng phải thay đổi hoàn toàn thói quen tiêu thụ khi từng sử dụng tới hơn 50 tỷ m3 khí đốt Nga mỗi năm.

Đáng chú ý, trong nửa đầu năm 2026, lượng LNG Nga xuất khẩu sang châu Âu lại tăng 18%, cho thấy việc dứt bỏ hoàn toàn là một quy trình cực kỳ phức tạp. EU đang đứng trước nguy cơ chuyển từ sự phụ thuộc này sang một sự phụ thuộc khác. Dù Nga không còn giữ thế độc tôn và nhường chỗ cho Mỹ, Na Uy, Qatar, nhưng an ninh năng lượng vẫn mong manh.

Việc chuyển sang dùng LNG khiến EU chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến động giá cả toàn cầu, sự cạnh tranh từ thị trường châu Á và các bất ổn địa chính trị tại Trung Đông. Châu Âu hiện nay nhạy cảm hơn với chi phí vận chuyển và năng lực hóa lỏng của các đối tác xuất khẩu xa xôi.

Chiến lược dài hạn và những thách thức mới

Một trụ cột quan trọng khác của EU là cắt giảm nhu cầu tiêu thụ. Theo IEEFA, mục tiêu của khối là giảm 44% lượng khí đốt tiêu thụ trong giai đoạn 2025-2030. Tuy nhiên, lộ trình này không hề bằng phẳng. Cuộc khủng hoảng Mỹ-Iran mùa Xuân năm 2026 đã chứng minh rằng các biến động bất ngờ có thể đảo ngược nỗ lực tiết kiệm năng lượng bất cứ lúc nào.

Thêm vào đó, dù tỷ trọng khí đốt trong cơ cấu năng lượng giảm đi, mặt hàng này vẫn giữ vai trò quyết định trong việc hình thành giá điện biên. Điều này khiến người tiêu dùng châu Âu vẫn dễ bị tổn thương trước những cơn sóng giá trên thị trường quốc tế.

Châu Âu đã đi được một chặng đường dài trong việc thoát khỏi sức ảnh hưởng của khí đốt Nga, nhưng bài toán an ninh năng lượng vẫn chưa có lời giải cuối cùng. Để thực sự an toàn, EU cần đẩy mạnh năng lượng tái tạo, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng và xây dựng hệ thống kết nối linh hoạt để không một nhà cung cấp đơn lẻ nào có thể gây ra khủng hoảng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc